College 6.3 Welke effecten kunnen worden onderscheiden?

Bij de analyse van effecten van regelgeving op het gedrag van mensen zijn de volgende onderscheidingen van belang:

Directe effecten
Dit omvat het sociale gedrag zoals in de regel voorzien. Directe effecten betreffen dus het al dan niet volgen van de regel (‘regel-geleid gedrag’).

Primaire en secundaire directe effecten
Een direct effect is primair wanneer het betreffende gedrag direct wordt geleid door de gedragsnorm die de regel omvat. Een direct effect is secundair wanneer een derde probeert om directe conformiteit te bewerkstelligen; dit kan door een andere burger (“er mag hier niet gerookt worden”) of door een gespecialiseerde functionaris die belast is met de handhaving van de regel.

Speciale en algemene directe effecten
Dit onderscheid is vergelijkbaar met het onderscheid in speciale en generale preventie in het strafrecht. Speciale effecten zijn effecten in een geval waarbij overtreding leidt tot de oplegging van een in de regel voorziene sanctie. Speciale effecten treden dus eigenlijk steeds ‘te laat’ op. Algemene effecten zijn de effecten in situaties waarin geen sanctie wordt opgelegd; over het algemeen zal de wetgever inzetten op algemene effecten omdat volledige handhaving (bij elke overtreding opleggen van een sanctie) niet realistisch en wenselijk is.

Indirecte effecten
Dit zijn de (bedoelde en onbedoelde) maatschappelijke gevolgen van het regelgeleid gedrag. Meestal vormen de indirecte effecten het werkelijke doel van regelgeving. Zo zal conformiteit aan de regel ‘rechts aanhouden’ (direct effect) leiden tot minder ongelukken en grotere verkeersveiligheid (indirect effect).

Onafhankelijke effecten
Deze effecten treden op anafhankelijk van enig regelconform gedrag. Het bekendste voorbeeld uit de literatuur is zogenaamde symboolwetgeving: wetgeving die in belangrijke mate (min of meer bewust) bedoeld is om een symbolisch gebaar te maken (onafhankelijk effect) en niet zozeer om regelconform gedrag (direct effect) en de maatschappelijke consequenties (indirect effect) te bewerkstelligen. Symboolwetgeving vindt vaak plaats als resultaat van een politiek compromis in controversiële kwesties.

Onbedoelde effecten
Effecten kunnen zowel onbedoeld als onbedoeld (onvoorzien) zijn. Met name worden veel van de indirecte effecten van een wet niet door de wetgever voorzien.

No comments yet.

Geef een reactie